Ақын шығармаларындағы «өмір» концептінің репрезенттелуі (Ф. Оңғарсынова шығармашылығы негізінде)
Кілт сөздер:
когнитивтік лингвистика, тілдік тұлға, концепт, микроконцепт, фреймдік құрылым, когнитивтік модель, Фариза Оңғарсынова поэзиясыАңдатпа
Мақалада қазіргі тіл біліміндегі антропоөзектік парадигма аясында Фариза Оңғарсынованың поэзиясы тілдік тұлға теориясы негізінде кешенді түрде талданады. Зерттеудің басты нысаны – ақын шығармаларындағы «өмір» концепті, ол концептінің когнитивтік, семантикалық және прагматикалық қырлары. Ю.Н. Караулов ұсынған тілдік тұлғаның деңгейлік моделіне сүйене отырып, ақынның вербалдысемантикалық, лингвокогнитивтік және прагматикалық деңгейлері айқындалады. Мақалада «өмір» концепті ақын дүниетанымының өзекті концептуалдық доминанты ретінде сипатталып, оның «өмір – жол», «өмір – күрес», «өмір – сынақ», «өмір – қайғы мен қасірет», «өмір – айдын», «өмір – ырғақ» секілді когнитивтік модельдер арқылы репрезентацияланатыны дәлелденеді. Сонымен қатар «тағдыр», «дүние», «өлім» микроконцептілері өмір концептінің ішкі семантикалық өзегін тереңдететін философиялық-ментальды бірліктер ретінде қарастырылады. Зерттеу нәтижелері Фариза Оңғарсынованың тілдік тұлғасын антропоөзектік тұрғыдан сипаттауға, авторлық «меннің» когнитивтік болмысын ашуға мүмкіндік береді және қазақ тіл біліміндегі когнитивтік поэтика мен тілдік тұлға мәселелерін тереңдетуге үлес қосады.
Әдебиеттер тізімі
Караулов Ю.Н. Русский язык и языковая личность. – М.: Издательство ЛКИ, 1987. – 245 б.
Красльников Е.В. Реформатский, А.А. Языковая личность в контексте социокультурных и когнитивных процессов. – М.: 1995. – 320 б.
Реформатский А.А. Языковая личность и её когнитивная модель. – М.: Издательство Академии наук, 2002. – 450 б.
Терекова Ф. Языковая личность К.К. Жубанова (социолингвистическое освещение): автореф. дис.филолог. н.:10.02.19-теория языка. – Алматы, 2004. – 20 б.
Қожахметова Ф.Б. Тұрмағамбет Ізтілеуов тілдік тұлғасының дискурстық сипаты: Фил. ғыл. канд. дис. автореф. – Алматы, 2004. – 120 б.
Сәткенова Ж. Б. Кейіпкер тілінің когнитивтік аспектісі (Б. Соқпақбаев шығармалары бойынша) : Фил.ғыл.канд. дис. автореф. – Алматы: Қазақ университеті, 2015. – 126 б.
Ермекова Ж.Б. Мағжан Жұмабаевтың тілдік тұлғасы: филол. ғыл. канд. дис. автореф. – Астана, 2010. – 140 б.
Белинский В.Г. Таңдамалы шығармалары. 2-кітап/ В.Г.Белинский. –Алматы, 1950. – 324 б.
Оңғарсынова Ф. Дауа. Өлеңдер. – Алматы: Атамұра, 2002. – 288 б.
Оңғарсынова Ф. Үш томдық шығармалар жинағы. Өлеңдер, дастандар. І том. – Астана: Елорда, 2004. – 288 б.
Оңғарсынова Ф. Үш томдық шығармалар жинағы. Өлеңдер, дастандар. ІІ том. – Астана: Елорда, 2004. – 288 б.
Оңғарсынова Ф. Үш томдық шығармалар жинағы. Өлеңдер, дастандар. ІІІ том. – Астана: Елорда, 2004. – 256 б.
Оңғарсынова Ф. Шашы ағарған қыз : мақала, эссе, повестер. – Алматы: Жазушы, 1990. - 336 б.
