Қазақ ауыз әдебиетіндегі Домалақ ана мен Қарашаш сұлудың бейнесі
Кілт сөздер:
қазақ фольклоры, әйел бейнесі, Домалақ ана, Қарашаш сұлу, мәдени код, визуалды интерпретацияАңдатпа
Бұл мақалада қазақ аңыз-әңгімелеріндегі дана әйел бейнесін визуалды және мазмұндық тұрғыдан біріздендіру мәселесі Домалақ ана мен Қарашаш сұлу тұлғалары негізінде қарастырылады. Қазақ фольклорында әйел бейнесі көбіне ақыл-парасаттың, рухани тазалықтың, аналық мейірім мен инабаттылықтың символы ретінде сипатталғанымен, олардың нақты көркем портреттері халық жадында тұрақты қалыптаса бермеген. Зерттеудің мақсаты – аңыздардағы мәтіндерде берілген сипаттамаларға, оқиғаларға, істеген істеріне сүйене отырып, кейіпкерлердің ортақ және дара белгілерін айқындау, сондай-ақ ғылыми негізделген визуалды бейне қалыптастырудың қағидаттарын ұсыну. Зерттеудің негізгі материалы ретінде «Бабалар сөзі» көптомдығындағы тарихи аңыздар, сондай-ақ этнографиялық және әдеби-танымдық еңбектер пайдаланылды. Әдістемелік негіз ретінде сипаттамалық, контекстік және салыстырмалы талдау әдістері қолданылды. Мақала нәтижелері қазақ фольклорындағы әйел бейнесін жүйелеуге, ұлттық мәдени кодты сақтай отырып, оны қазіргі білім беру, балалар әдебиеті мен медиакеңістікте тиімді қолдануға мүмкіндік береді.
Әдебиеттер тізімі
Adamzhan, M. (2022–2025). Domalak-ana – the personification of wisdom and nobility. Kaganmedia.org.
Aslanova, G. Ch. (2024). The image of a woman in folklore as a folk tradition. International Journal of Innovative Technologies in Social Science, 2(42), 1–9. https://doi.org/10.31435/rsglobal_ ijitss/30062024/8170. 10 б.
Бабалар сөзі: Жүз томдық (2012). Т. 85: Тарихи аңыздар. Астана: Фолиант. 40-44 бб. 219-220 бб.
Әуезов, М. (1991). Әдебиет тарихы. Алматы: Ана тілі.
Есім, Ғ. (2002). Адам-зат. Алматы.
Эгамбердиев, М. Ш., & Бекетова, Д. Б. (2025). Қазақтың әулие әйелдері: трансценденттік құндылықтар мен әлеуметтіктәрбиелік тәжірибелер. Қазақстан шығыстануы, 2(14), 324. ISSN 3007-0325
Игисинова, А. С., & Раева, Г. М. (2022). Қазақ әйелінің болмысын сипаттайтын ұлттық прецедентті феномендер. PHILS, 64(1). https://doi.org/10.48371/PHILS.2022.64.1.008
Көшеров, А. (2018). Домалақ ана: дерек пен дақпырт [Электронды ресурс]. Qazaquni.kz. https://qazaquni.kz/ rukhaniyat/82383-domalaq-ana-derek-pen-daqpyrt. (Қаралған күні: 09.12.2025).
Nurysheva, G., & Kaldayeva, B. (2020). The image of a woman in the traditional Kazakh worldview. Central Asian Journal of Art Studies, 5(4), 29–32.
Рыспаева, Д. С. (2022). Языковая репрезентация концепта «АҚЫЛ/УМ» в картине мира казахского народа. PHILS, 64(1). https://doi.org/10.48371/PHILS.2022.64.1.015
Sabol, S. (2017). The Sioux and the Kazakhs. In The Touch of Civilization: Comparing American and Russian Internal Colonization (p. 33). Boulder, CO: University Press of Colorado.
Уалиева, Г. К., Алпысбес, М. А., & Қарсыбаева, Ж. А. (2021). Қазақ хандығы дәуіріндегі әйелдердің қоғамдық-саяси рөлі (XV–XIX ғғ.). Астана: Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті. 125 б.
Алпысбес, М. (2018). Қазақ шежіресі: тарихнамалықдеректанулық зерттеу. Алматы: TechSmith.
Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі (1986). Алматы: Ғылым.
Шоқым, Г. Т., Буранкулова, Э. Т., & Мұратбек, Б. Қ. (2024). «Қыз» гендерлік концептісінің этномәдени ерекшеліктері (қазақ, башқұрт, татар тілдері материалдары негізінде). Ақтөбе: Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті. 7-8 бб.
