Қалалық және ауылдық ортадағы монотілді балалардың айырмашылықтары
Кілт сөздер:
монотілді бала, тілдік орта, тілдік даму, балалар тілі, қалалық орта, ауылдық орта, әлеуметтік лингвистикаАңдатпа
Мақалада Қазақстанның қалалық және ауылдық аймақтарындағы монотілді балалардың тілдік дамуы салыстырмалы түрде талданады. Зерттеу барысында тілдік ортаның құрылымы, әлеуметтік факторлар, цифрлық ресурстардың ықпалы, отбасылық орта және коммуникациялық қажеттіліктердің айырмашылықтары анықталды. Қала мен ауылдағы монотілді балалардың сөздік қоры, сөйлеу әрекетінің белсенділігі, тілдік қателер сипаты, тілдік бейімделу дағдылары және тілдік стимулдардың әртүрлілігі салыстырылып, олардың тілдік дамуының негізгі себептік факторлары айқындалды. Балалар тілінің дамуына әсер ететін әлеуметтік орта, тілдік тәжірибе, коммуникативтік жағдайлар мен білім беру кеңістігінің рөлі отандық лингвистика, психолингвистика және әлеуметтік лингвистика тұрғысынан қарастырылады. Әртүрлі ғалымдардың тұжырымдары негізінде қалалық және ауылдық ортадағы тілдік дамудың негізгі айырмашылықтары жүйеленіп, білім беру үдерісінде ескерілуі тиіс факторлар айқындалады.
Әдебиеттер тізімі
Байтұрсынұлы А. Тіл тағылымы. – Алматы: Ана тілі, 2013.
Қапалбек Б. Қазақ тілінің әлеуметтік кеңістігі. – Алматы: Ұлттық аударма бюросы, 2019.
Уәли Н. Таным мен тағылым. – Алматы: Ғылым, 2005.
Жұмақаева Б.Д. Мектеп жасына дейінгі балалардың тілдік дамуының психолингвистикалық негіздері. – Алматы: ҚазҰПУ , 2015.
Қасқабасов С. Тіл және мәдениет. – Алматы: Ғылым, 2018.
Сыздық Р . Сөз құдіреті. – Алматы: Санат, 2005.
Тұрғанбаева Б. Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамыту әдістемесі. – Алматы: Білім, 2012.
Қасым Б. Қазақ тіліндегі диалектілік ерекшеліктер. – Алматы: Ғылым, 1995.
Қалиұлы Б. Қазақ тілінің әлеуметтік қызметі. – Алматы: Ғылым, 2004.
Әбілқасымов Б. Қазақ тілінің тарихи-социолингвистикалық мәселелері. – Алматы: Ғылым, 2008.
Тұрғанбаева Б. Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамыту әдістемесі. – Алматы: Білім, 2012.
Уәли Н. Қазақ сөз мәдениетінің теориялық негіздері. – Алматы: Ғылым, 2007.
Базарбекова Р . Қалалық ортадағы балалардың сөйлеу мәдениеті // Тіл және қоғам. – 2019.
Қасым Б. Қазақ тіліндегі диалектілік ерекшеліктер. – Алматы: Ғылым, 1995.
Қалиұлы Б. Қазақ тілінің әлеуметтік қызметі. – Алматы: Ғылым, 2004.
