Түркі тілдерінде термин жасаудың тәсілдері
Кілт сөздер:
терминология, термин жасау, түркі тілдері, семантикалық тәсіл, калька, кірме сөздерАңдатпа
Қазіргі жаһандану үдерісі жағдайында ғылым мен технологияның қарқынды дамуы терминологиялық жүйенің сапалық жаңаруын талап етеді. Осы тұрғыдан алғанда, терминологиялық сөздік қор қоғамның ғылыми, мәдени және зияткерлік әлеуетін айқындайтын маңызды лингвистикалық көрсеткіштердің бірі. Термин ғылым мен білімнің негізгі құралы ретінде ұғымдарды дәл, жүйелі және бірізді атауға қызмет етеді. Аталған мақалада түркі тілдерінде термин қалыптастырудың тәсілдері кешенді түрде қарастырылып, түркі тілдеріндегі қолданыс ерекшеліктері салыстырмалы түрде сипатталады. Зерттеу нәтижелері түркі тілдеріндегі терминжасамның тарихи, әлеуметтік және тілдік факторлармен тығыз байланыста дамитын күрделі әрі динамикалық үдеріс екенін дәлелдей отырып, ортақ әрі үйлесімді терминологиялық кеңістік қалыптастырудың ғылыми негіздерін айқындайды. Мақала материалдары түркі тілдерінің терминологиясын жүйелеу мен ұлттық ғылыми лексиканы дамыту бағытындағы зерттеулер үшін теориялық және практикалық маңызға ие.
Әдебиеттер тізімі
Серебренников Б.А. Общее языкознание: формы существования, функции, история языка. – М.: Наука, 1970. –
Бисенгали А.З. Процесс терминообразования в казахском и турецком языках // Международный журнал экспериментального образования. – 2017. – № 6. – С. 96–99.
Марр Н.Я. Основные вопросы языкознания. – Л.: Гос. соц.-экон. изд-во, 1936. – Ч. 2. – 223 с.
Айтбаев О. Қазақ терминологиясының дамуы мен қалыптасуы. – Алматы: Ғылым, 1988. – 248 б.
Қайдар Ә. Қазақ тілінің өзекті мәселелері. – Алматы: Ана тілі, 1998. – 304 б.
Kahraman M. Türk terminolojisi ve klasik dönem // Türk Terminolojisi. – 2010. – № 3 (76). – S. 45–52.
Wiktionary. Turkish terms calqued from English [Электронды ресурс]. – URL: https://en.wiktionary.org/wiki/ Category:Turkish_terms_calqued_from_English (қол жеткізілген күні: 19.12.2025).
Васильчева В.В. Реализация культурной специфики заимствований из тюркских языков // Вестник ТГГПУ . – 2011. – № 4 (26). – С. 167–172.
Dictionary of Linguistic Terms of Turkic Languages. – Astana: Türk Akademisi, 2024. – 520 p.
Крысин А.Н. К определению термина «заимствованное слово» // Развитие лексики современного русского языка. – М., 1965.
Кязымов И.Б. Принятая лексика на языке тюркских народов, завоевавших независимость. – Баку, 2004. – Т. 1. – С. 291–293.
Будагов Р .А. Язык в эпоху научно-технической революции // Научные доклады высшей школы. Филологические науки. – 1975. – № 2. – С. 6–12.
Mәmmәdli N. Azәrbaycan dilindә alınma terminlәr. – Bakı, 2017.
Құрманбайұлы Ш. Қазақ лексикасының терминденуі. – Алматы: Ғылым, 1998. – 160 б.
Махмудова Г.Ч. Процесс образования новых слов в тюркских языках в период независимости тюркоязычных государств // Вестник Волжского университета имени В.Н. Татищева. – 2019. – № 1. – Т. 1.
